فلنج (Flange) یک قطعه دیسکیشکل فلزی است که دو بخش از یک خط لوله، شیر یا تجهیز را با پیچ و مهره به هم وصل میکند. برخلاف اتصالات جوشی که دائمی هستند، فلنج به مهندسان این امکان را میدهد که هر زمان برای بازرسی یا تعمیر، سیستم را باز کنند — بدون اینکه لوله را ببرند.
در این راهنما هر چیزی که برای انتخاب، خرید و نصب فلنج نیاز دارید را در یک مقاله یاد میگیرید.
فهرست محتوا
فلنج چیست و چه کاری میکند؟
فلنج از سه جزء اصلی تشکیل میشود: صفحه اصلی (دیسک فلزی)، سوراخهای پیچ (برای اتصال دو فلنج به هم) و سطح آببندی (که گسکت روی آن مینشیند).
وقتی دو فلنج روبهروی هم قرار میگیرند، یک گسکت بین آنها گذاشته میشود و پیچها با گشتاور مشخص سفت میشوند. فشار پیچها گسکت را میفشرد و اتصالی کاملاً آببند ایجاد میکند.
چهار کار اصلی فلنج:
| کارکرد | توضیح |
|---|
| اتصال لوله به لوله | وصل کردن دو بخش از یک خط لوله |
| اتصال لوله به شیر | متصل کردن شیرهای کنترلی یا قطع و وصل |
| اتصال لوله به تجهیز | پمپ، کمپرسور، مبدل حرارتی، مخزن |
| مسدود کردن خط | تست فشار یا بستن موقت مسیر |
انواع فلنج بر اساس روش اتصال
۱. فلنج گلودار — Weld Neck (WN)
گردن مخروطی فلنج گلودار با جوش لب به لب (Butt Weld) به لوله متصل میشود. این ساختار تنش را یکنواخت توزیع میکند و آن را برای بحرانیترین کاربردها مناسب میسازد.
- مزیت: بالاترین استحکام، مناسب فشار و دمای بالا، مقاوم در برابر خستگی
- محدودیت: گرانتر، نیاز به جوشکار ماهر
- کاربرد: نفت و گاز، پتروشیمی، نیروگاه، بخار پرفشار
۲. فلنج اسلیپون — Slip-On (SO)
فلنج روی لوله میلغزد و با دو جوش فیلهای از داخل و خارج ثابت میشود.
- مزیت: نصب آسان، قیمت پایینتر
- محدودیت: استحکام کمتر از گلودار، مناسب دماهای پایین نیست
- کاربرد: آب و فاضلاب، تهویه مطبوع (HVAC)، تأسیسات عمومی
۳. فلنج ساکت ولد — Socket Weld (SW)
لوله داخل حفره فلنج قرار میگیرد و با یک جوش فیله از بیرون جوش داده میشود.
- مزیت: نصب دقیق، بدون نیاز به پخزنی لوله
- محدودیت: فقط برای سایزهای کوچک (تا ۲ اینچ)، خطر خوردگی در شکاف داخلی
- کاربرد: هیدرولیک، خطوط کوچک نفت و گاز
۴. فلنج رزوهای — Threaded
رزوه داخلی فلنج به لوله رزوهدار پیچ میشود. بدون جوشکاری.
- مزیت: نصب بسیار سریع، قابل جداسازی مکرر
- محدودیت: احتمال نشتی در فشار بالا، مناسب نوسانات حرارتی زیاد نیست
- کاربرد: آب و فاضلاب، آتشنشانی، محیطهایی که جوشکاری ممنوع است
۵. فلنج کور — Blind (BL)
صفحه توپر بدون سوراخ مرکزی. برای مسدود کردن انتهای خط.
- مزیت: آببندی کامل
- کاربرد: تست فشار هیدرواستاتیک، بستن موقت یا دائم خطوط
۶. فلنج لپ جوینت — Lap Joint (LJ)
از دو بخش تشکیل شده: یک Stub End که جوش داده میشود و یک رینگ آزاد که میچرخد. همین چرخش، همراستایی پیچها را آسان میکند.
- مزیت: سهولت مونتاژ، مناسب سیالات خورنده (رینگ میتواند از جنس ارزانتر باشد)
- محدودیت: گرانتر، مقاومت کمتر در فشار بالا
۷. فلنج رینگ جوینت — Ring Type Joint (RTJ)
دارای شیارهای حلقوی برای گسکت فلزی. بالاترین سطح آببندی در فشارهای فوقبالا.
- مزیت: آببندی استثنایی، مقاوم در برابر لرزش و شوک حرارتی
- محدودیت: بسیار گران، نیاز به نصب کاملاً دقیق
- کاربرد: Wellhead نفت و گاز، نیروگاه
۸. فلنج اوریفیس — Orifice Flange
شبیه گلودار یا اسلیپون اما با پورتهای اضافه برای اتصال به ابزار اندازهگیری فشار — برای محاسبه دبی جریان بدون قطع خط.
جنس متریال: کدام را انتخاب کنید؟
| متریال | استاندارد | دمای کاری | مناسب برای |
|---|
| فولاد کربنی | ASTM A105 | تا ۴۲۵°C | سیالات غیرخورنده، آب، بخار، نفت |
| فولاد کمدما | ASTM A350 LF2 | تا −۴۶°C | کرایوژنیک، گاز مایع |
| استیل ۳۰۴/۳۰۴L | ASTM A182 F304 | تا ۸۰۰°C | صنایع غذایی، دارویی، شیمیایی |
| استیل ۳۱۶/۳۱۶L | ASTM A182 F316 | تا ۸۰۰°C | محیط دریایی، کلرید، خورندهتر |
| فولاد آلیاژی F11/F22 | ASTM A182 | بسیار بالا | بخار فوقداغ، نیروگاه |
نکته کاربردی: در خطوط آب آشامیدنی و گاز ساختمانی در تهران و اصفهان، فولاد کربنی A105 رایجترین انتخاب است. برای محیطهای ساحلی مثل بنادر جنوب، استیل ۳۱۶ توصیه میشود.
کلاس فشاری فلنج (Class 150 تا 2500)
کلاس فشاری بر اساس استاندارد ASME B16.5 (تا NPS 24) و ASME B16.47 (NPS 26 به بالا) تعیین میشود.
| کلاس | حداکثر فشار تقریبی | کاربرد رایج |
|---|
| Class 150 | ۲۰ بار | آب، هوا، فاضلاب، گاز کمفشار |
| Class 300 | ۵۰ بار | بخار متوسط، نفت سبک |
| Class 600 | ۱۰۰ بار | خطوط انتقال گاز و نفت |
| Class 900 | ۱۵۰ بار | پتروشیمی پرفشار |
| Class 1500 | ۲۵۰ بار | نیروگاه، بخار پرفشار |
| Class 2500 | ۴۲۵ بار | شرایط فوقبحرانی |
⚠️ فشار دقیق مجاز در هر دما را از جداول رسمی ASME B16.5 (Temperature-Pressure Ratings) استخراج کنید. اعداد بالا تقریبی هستند.
سطح فلنج (Facing) و نقش آن در آببندی
نوع سطح آببندی مستقیماً نوع گسکت و کیفیت آببندی را تعیین میکند:
- Raised Face (RF): رایجترین نوع؛ سطح آببندی کمی بالاتر از صفحه پیچها
- Flat Face (FF): همسطح با صفحه پیچها؛ برای فلنجهای چدنی و سیستمهای کمفشار
- Ring Type Joint (RTJ): شیار حلقوی برای گسکت فلزی؛ مناسب فشارهای بسیار بالا
- Tongue and Groove (T&G): یک فلنج زبانه دارد، دیگری شیار؛ آببندی دقیقتر
کاربردها در صنایع مختلف
- نفت و گاز: چاهها، پالایشگاهها، خطوط انتقال، پلتفرم دریایی
- پتروشیمی: انتقال سیالات خورنده و خطوط بخار پرفشار
- آب و فاضلاب: تصفیهخانهها، ایستگاههای پمپاژ، شبکه شهری
- نیروگاه: توربین، بویلر، سیکل حرارتی
- صنایع غذایی و دارویی: خطوط بهداشتی که نیاز به شستشوی مکرر دارند
- ساختمان: HVAC، لولهکشی تجاری در تهران، اصفهان، مشهد و سایر شهرها
راهنمای انتخاب فلنج مناسب
قبل از هر خرید، این پنج پارامتر را مشخص کنید:
۱. سیال چیست؟
آب، گاز، بخار، اسید، یا روغن؟ سیال خورنده → استیل یا آلیاژ. سیال معمولی → کربن استیل.
۲. فشار و دمای کاری؟
حداکثر فشار = کلاس فشاری مورد نیاز. دما بالا → فولاد آلیاژی. دما پایین → A350 LF2.
۳. سایز لوله؟
DN فلنج باید دقیقاً با DN لوله یکسان باشد.
۴. استاندارد پروژه؟
ASME B16.5 برای اکثر پروژههای ایران. EN 1092 برای پروژههای اروپایی. API 6A برای چاه نفت.
۵. نیاز به جداسازی مکرر دارید؟
بله → فلنج (Slip-On یا Weld Neck). خیر → جوش دائمی ارزانتر است.
نکات نصب و نگهداری
قبل از نصب:
- سطوح فلنج و گسکت را از هر خراش، زنگ و ذرات خارجی پاک کنید
- هرگز از گسکتی که قبلاً فشرده شده دوباره استفاده نکنید
- لولهها را دقیقاً همراستا کنید تا تنش اضافی ایجاد نشود
هنگام نصب:
- پیچها را به صورت متقاطع (ستارهای) و مرحله به مرحله سفت کنید
- از آچار گشتاور با مقدار مشخص (طبق استاندارد) استفاده کنید
- جوشکاری فلنجهای جوشی باید مطابق ASME B31.3 انجام شود
نگهداری دورهای:
- هر ۶ تا ۱۲ ماه فلنجها را بازرسی کنید (نشتی، خوردگی، ترک)
- در سیستمهای با نوسان دمای زیاد، گشتاور پیچها را بعد از اولین سیکل حرارتی بررسی کنید
- در محیطهای مرطوب، پوشش محافظ را ترمیم کنید
سوالات متداول
فلنج گلودار (Weld Neck) و اسلیپون (Slip-On) چه فرقی دارند؟
فلنج گلودار با جوش لب به لب به لوله متصل میشود و برای فشار و دمای بالا مناسب است. فلنج اسلیپون با دو جوش فیلهای بسته میشود و برای کاربردهای معمولی با هزینه کمتر گزینه بهتری است.
کلاس فشاری فلنج را چطور انتخاب کنیم؟
حداکثر فشار کاری سیستم را پیدا کنید، سپس از جدول ASME B16.5 کلاسی که آن فشار را در دمای کاری مورد نظر تحمل میکند انتخاب کنید. در تردید، یک کلاس بالاتر را انتخاب کنید.
آیا میتوان از فلنج Class 150 در خطوط گاز استفاده کرد؟
بله، برای گاز با فشار پایین (تا حدود ۱۴ بار در دمای محیط) Class 150 مناسب است. برای فشارهای بالاتر حتماً Class 300 یا بالاتر را انتخاب کنید.
تفاوت گسکت Spiral Wound و Ring Joint چیست؟
گسکت Spiral Wound برای Class 150 تا 1500 و Raised Face مناسب است. گسکت Ring Joint (RTJ) مخصوص فلنجهای RTJ و کلاسهای فشاری بالا (600 به بالا) است و آببندی قویتری فراهم میکند.
فلنج فولاد کربنی در چه محیطهایی مناسب نیست؟
در سیالات خورنده (اسید، کلرید، آب دریا)، دماهای کرایوژنیک (زیر −۲۹°C) و صنایع غذایی/دارویی که نیاز به خواص بهداشتی دارند، فولاد کربنی مناسب نیست. در این موارد از استیل ۳۱۶ یا آلیاژهای مخصوص استفاده کنید.
قیمت فلنج به چه عواملی بستگی دارد؟
جنس متریال (کربن استیل ارزانترین، استیل ۳۱۶ گرانتر، آلیاژ خاص گرانترین)، سایز (بزرگتر = گرانتر)، کلاس فشاری (بالاتر = گرانتر)، نوع فلنج (گلودار گرانتر از اسلیپون)، و نوسان نرخ ارز. برای قیمت روز با کارشناسان ما تماس بگیرید.
خرید فلنج از پایپ فیتینگ
موجودی کامل از انواع فلنج صنعتی در تمام سایزها، کلاسهای فشاری و متریالها — با ارسال به تهران، اصفهان، مشهد، شیراز، تبریز و سراسر ایران.
استعلام قیمت و مشاوره رایگان ←
