گیج فشار خشک (Dry Pressure Gauge) | مشخصات فنی، انواع و خرید
گیج فشار خشک (Dry Pressure Gauge) یک ابزار اندازه‌گیری مکانیکی است که فشار سیالات — مایع یا گاز — را بدون هیچ مایع پرکننده‌ای در فضای داخلی صفحه نمایش می‌دهد. اصطلاح «خشک» در تمایز از گیج فشار روغنی (Liquid-Filled) به کار می‌رود؛ فضای داخل بدنه گیج خشک هوا یا تهی است.
پایپ فیتینگ انواع گیج فشار خشک صنعتی را در محدوده‌های فشاری، سایزهای صفحه و جنس‌های مختلف اتصال عرضه می‌کند. برای اتصالات و لوپ‌های هماهنگ ابزار دقیق، اقلام کنترلی و ابزار دقیق را ببینید.
مشخصات فنی پایه
| پارامتر | مشخصه |
|---|
| نوع | گیج فشار بوردون تیوب (Bourdon Tube Pressure Gauge) — خشک |
| استاندارد | ASME B40.100 | EN 837-1 |
| سایز صفحه رایج | ۴۰، ۶۳، ۱۰۰، ۱۵۰ میلی‌متر (EN) | ۱.۵"، ۲"، ۲.۵"، ۴"، ۴.۵" (ASME) |
| کلاس دقت (EN 837-1) | از ۰.۱ تا ۴.۰ درصد اسپن — بسته به سایز و گرید |
| کلاس دقت (ASME B40.100) | Grade 4A (±۰.۱٪) تا Grade D (±۵٪) — بسته به سایز |
| محدوده فشار رایج | مطابق دیتاشیت سازنده — بسته به مدل و سایز متفاوت است |
| دمای محیط مجاز | مطابق دیتاشیت سازنده — بررسی شود |
| اتصال فرآیندی رایج | ⅛" یا ¼" NPT (ASME) | G¼ یا G½ (EN) |
| جنس بدنه | فولاد کربنی | استنلس استیل (مطابق مدل) |
| جنس بوردون تیوب | آلیاژ مس (Copper Alloy) | استنلس استیل ۳۱۶L — بسته به مدل |
⚠️ نکته مهم طبق ASME B40.100: فشار کاری عادی (Normal Operating Pressure) باید بین ۲۵٪ تا ۷۵٪ بازه کامل صفحه (Full Scale) قرار بگیرد. اگر فشار خط ۶ بار است، گیج ۱۰ بار انتخاب مناسب‌تری از گیج ۶ بار است.
اصل کارکرد
قلب هر گیج فشار بوردون تیوب، یک لوله فلزی نیمه‌دایره یا مارپیچ‌شکل (Bourdon Tube) است. وقتی فشار سیال وارد لوله می‌شود، این لوله تمایل به صاف شدن پیدا می‌کند. این حرکت ظریف از طریق یک سیستم چرخ‌دنده و اهرم به عقربه منتقل شده و فشار را روی صفحه نشان می‌دهد.
- C-Shape Bourdon Tube: برای فشارهای کمتر — ساده‌تر و ارزان‌تر
- Helical Bourdon Tube: برای فشارهای بالاتر — دقت بیشتر در محدوده بالا
تفاوت گیج فشار خشک و روغنی
| ویژگی | گیج خشک (Dry) | گیج روغنی (Liquid-Filled) |
|---|
| فضای داخل | هوا / تهی | پر از گلیسیرین یا روغن سیلیکون |
| مقاومت در برابر ارتعاش | ضعیف‌تر | بسیار بهتر — مایع ارتعاش را میرا می‌کند |
| مقاومت در برابر ضربان فشار | ضعیف‌تر | بهتر |
| خوانایی در ارتعاش | عقربه لرزان — خواندن دشوار | عقربه آرام — خواندن آسان |
| دمای محیط | وسیع‌تر — مایع یخ نمی‌زند | محدودتر — گلیسیرین در سرما ویسکوز می‌شود |
| نگهداری | ساده‌تر | نشتی مایع ممکن است |
| قیمت | اقتصادی‌تر | گران‌تر |
| مناسب برای | محیط‌های آرام، بدون ارتعاش | پمپ‌ها، کمپرسور، ارتعاش بالا |
انواع گیج فشار خشک بر اساس کاربرد
گیج فشار استاندارد (General Purpose)
رایج‌ترین نوع — برای اندازه‌گیری فشار هوا، آب، گاز و سیالات غیرخورنده در شرایط عادی بدون ارتعاش قابل توجه. بدنه فولادی، بوردون تیوب آلیاژ مس.
گیج فشار استنلس استیل
بدنه و اجزای تماس‌دهنده با سیال از استنلس استیل ۳۱۶L. برای سیالات خورنده، محیط‌های شیمیایی و صنایع غذایی و دارویی که جنس معمولی (آلیاژ مس) با سیال سازگار نیست.
گیج فشار Solid Front (Safety Pattern)
دارای پشت بادکنکی (Blow-out Back) است — اگر بوردون تیوب در اثر فشار ضربه‌ای ترکید، گاز به سمت پشت و نه رو به اپراتور تخلیه می‌شود. مطابق الگوهای ایمنی S3 طبق EN 837-1 یا ASME B40.100. الزامی در سرویس‌های گاز، بخار پرفشار و سیالات خطرناک.
گیج فشار مرکب (Compound Gauge)
هم فشار مثبت هم خلاء (Vacuum) را نشان می‌دهد — صفحه از چپ شروع به خلاء و از صفر به سمت راست به فشار مثبت می‌رود. کاربرد: سیستم‌های تبرید، پمپ‌خانه‌ها، خطوط مکش.
گیج فشار Test Grade (کالیبراسیون)
دقت بالاتر (کلاس ۰.۲۵٪ یا ۰.۱٪) و صفحه بزرگ‌تر (۱۵۰ یا ۲۵۰mm). برای کالیبراسیون سایر ابزارها یا اندازه‌گیری‌های حساس در آزمایشگاه.
استانداردهای مرجع
- ASME B40.100: استاندارد آمریکایی یکپارچه برای گیج‌های فشار — شامل گیج‌های بوردون تیوب، دیافراگم، کپسول و دیجیتال. واحد: PSI. کلاس‌های دقت: از Grade 4A (±۰.۱٪) تا Grade D (±۵٪).
- EN 837-1: استاندارد اروپایی مخصوص گیج‌های بوردون تیوب — شامل گیج‌های فشار، خلاء و مرکب. واحد: bar. کلاس‌های دقت: از ۰.۱ تا ۴.۰ درصد اسپن. سایزهای صفحه: ۴۰ تا ۲۵۰ میلی‌متر.
تفاوت کلیدی این دو استاندارد در واحد اندازه‌گیری (PSI در مقابل bar)، سایزبندی صفحه (اینچ در مقابل میلی‌متر) و نحوه بیان کلاس دقت است. برای پروژه‌های با مشخصات اروپایی، EN 837-1 مرجع است؛ برای پروژه‌های آمریکایی یا بین‌المللی با spec sheet آمریکایی، ASME B40.100.
کاربردها
گیج فشار خشک در محیط‌هایی که ارتعاش و ضربان فشار وجود ندارد یا کم است کاربرد دارد:
در تأسیسات ساختمانی و موتورخانه، روی خطوط آب گرم، بخار کم‌فشار و خطوط هوای فشرده در ساختمان‌های صنعتی و تجاری تهران، اصفهان، مشهد و شیراز.
در سیستم‌های آبرسانی، برای پایش فشار شبکه در ایستگاه‌های کاهش فشار (PRV Station) و تصفیه‌خانه‌ها.
در سیستم‌های گاز، برای نمایش فشار خط گاز در تأسیسات ثابت بدون ارتعاش — ایستگاه‌های رگلاتور و ورودی موتورخانه.
در تابلوهای کنترل و پانل‌های ابزار دقیق، برای نمایش موضعی فشار بدون نیاز به سیگنال الکتریکی.
در آزمایشگاه‌ها و کالیبراسیون، نسخه‌های Test Grade با دقت بالا برای بررسی و کالیبراسیون سایر ابزارهای فشار.
راهنمای انتخاب
گام ۱ — فشار کاری را تعیین کنید: صفحه گیج را طوری انتخاب کنید که فشار عادی کار بین ۲۵٪ تا ۷۵٪ بازه کامل صفحه قرار بگیرد (توصیه ASME B40.100).
گام ۲ — آیا ارتعاش وجود دارد؟ اگر بله → گیج روغنی انتخاب کنید. اگر محیط آرام است → گیج خشک کافی است و اقتصادی‌تر.
گام ۳ — نوع سیال: سیال خورنده، شیمیایی یا غذایی → بوردون تیوب و اتصال استنلس استیل ۳۱۶L ضروری است. سیال معمولی → آلیاژ مس استاندارد کافی است.
گام ۴ — سرویس خطرناک؟ گاز، بخار پرفشار یا سیال سمی → گیج Solid Front (Safety Pattern) با blow-out back انتخاب کنید.
گام ۵ — دقت مورد نیاز: برای پایش ساده → کلاس ۱.۶٪ (EN) یا Grade B (ASME) کافی است. برای کنترل فرآیند دقیق → کلاس ۰.۶٪ یا بهتر. برای کالیبراسیون → کلاس ۰.۲۵٪ یا ۰.۱٪.
گام ۶ — استاندارد پروژه: spec sheet اروپایی → EN 837-1. spec sheet آمریکایی → ASME B40.100.
نکات نصب و نگهداری
لوپ (Siphon/Loop): برای گیج‌های روی خط بخار، نصب لوپ (لوله حلقوی سیفون) پیش از گیج الزامی است. لوپ آب کندانس را نگه می‌دارد و مانع از تماس مستقیم بخار داغ با بوردون تیوب می‌شود — این کار از آسیب حرارتی به گیج جلوگیری می‌کند.
اسنابر (Snubber): در خطوط با ضربان فشار شدید (مثل خروجی پمپ)، نصب اسنابر (Pulsation Dampener) قبل از گیج عمر آن را افزایش می‌دهد.
شیر ایزولاسیون: همیشه یک شیر کوچک (معمولاً نیدل ولو یا بال ولو ابزار دقیق) بین گیج و خط لوله نصب کنید تا بتوان گیج را بدون توقف خط تعویض یا سرویس کرد.
کالیبراسیون دوره‌ای: بازرسی و کالیبراسیون دوره‌ای گیج‌های فشار در سیستم‌های ایمنی‌محور الزامی است. تناوب کالیبراسیون بسته به اهمیت نقطه اندازه‌گیری و استاندارد پروژه تعیین می‌شود.
سوالات متداول (FAQ)
تفاوت گیج فشار خشک و روغنی چیست؟
گیج خشک فضای داخلی هوا دارد و برای محیط‌های بدون ارتعاش مناسب است. گیج روغنی (Liquid-Filled) فضای داخلی پر از گلیسیرین یا روغن سیلیکون است که ارتعاش را میرا می‌کند، عقربه را آرام نگه می‌دارد و عمر گیج را در شرایط سخت افزایش می‌دهد.
فشار کاری گیج را چطور انتخاب کنیم؟
طبق توصیه ASME B40.100، فشار عادی کاری باید بین ۲۵٪ تا ۷۵٪ بازه کامل صفحه باشد. مثال: اگر فشار خط ۶ بار است، گیج ۱۰ بار (نه ۶ بار) انتخاب درست‌تری است — چون ۶ بار در ۶۰٪ بازه ۱۰ بار قرار می‌گیرد.
تفاوت استاندارد ASME B40.100 و EN 837-1 چیست؟
ASME B40.100 استاندارد آمریکایی با واحد PSI و سایز اینچی است. EN 837-1 استاندارد اروپایی با واحد bar و سایز میلی‌متری است. دقت‌ها و کلاس‌بندی آن‌ها مشابه اما نام‌گذاری متفاوت است — قبل از انتخاب، spec sheet پروژه را بررسی کنید.
چرا روی خط بخار باید لوپ نصب شود؟
بخار داغ می‌تواند مستقیماً به بوردون تیوب آسیب بزند. لوپ (Siphon) آب کندانس را در داخل خود نگه می‌دارد و این آب به‌عنوان عایق حرارتی بین بخار و گیج عمل می‌کند — بدون لوپ، بخار داغ بوردون تیوب را داغ کرده و باعث خطای اندازه‌گیری یا خرابی می‌شود.
گیج Solid Front کجا الزامی است؟
در سرویس‌های گاز، بخار پرفشار، هیدروژن و سیالات سمی یا قابل اشتعال که ترکیدن بوردون تیوب می‌تواند خطر ایجاد کند. این گیج دارای پشت بادکنکی (Blow-out Back) است تا در صورت ترکیدن، گاز به سمت پشت و نه رو به اپراتور تخلیه شود.
چه زمانی از گیج استنلس استیل استفاده کنیم؟
وقتی سیال با آلیاژ مس (Copper Alloy) سازگار نیست — مثل آمونیاک، استون، اسیدها، بعضی گازها و سیالات شیمیایی. همچنین در صنایع غذایی و دارویی که بهداشت و خلوص اهمیت دارد، بوردون تیوب و اتصال از استنلس استیل ۳۱۶L الزامی است.
کلاس دقت گیج فشار چه معنایی دارد؟
کلاس دقت، حداکثر خطای مجاز را به‌صورت درصدی از کل بازه اندازه‌گیری (Full Scale Span) نشان می‌دهد. مثال: گیج ۱۰ بار با کلاس ۱.۶٪ می‌تواند تا ۰.۱۶ بار خطا داشته باشد. دقت بالاتر (کلاس ۰.۲۵٪) نیاز به صفحه بزرگ‌تر دارد.
چه فاصله‌ای باید بین گیج و منبع فشار باشد؟
این مورد بسته به شرایط نصب و نوع سیال متفاوت است. در صورت وجود دما یا ارتعاش بالا، نصب لوپ یا اسنابر و رعایت فاصله مناسب توصیه می‌شود — مطابق دستورالعمل نصب سازنده عمل کنید.
قیمت گیج فشار خشک و استعلام
قیمت گیج فشار خشک بسته به این عوامل متفاوت است:
- جنس بدنه و بوردون تیوب: آلیاژ مس معمولی اقتصادی‌تر؛ استنلس استیل گران‌تر
- سایز صفحه: صفحه بزرگ‌تر معمولاً گران‌تر
- کلاس دقت: دقت بالاتر قیمت بالاتر دارد
- نوع (Solid Front، Test Grade و غیره): نسخه‌های تخصصی گران‌تر
- برند: برندهای معتبر بین‌المللی مثل WIKA، Ashcroft، Bourdon نسبت به برندهای ناشناس قیمت بالاتری دارند
- نرخ ارز: گیج‌های وارداتی مستقیماً با نرخ ارز تغییر قیمت می‌دهند
برای دریافت قیمت روز و استعلام موجودی متناسب با نیاز دقیق پروژه‌تان — نوع سیال، بازه فشار، سایز صفحه، جنس و استاندارد — با کارشناسان فروش پایپ فیتینگ تماس بگیرید.
محصولات مرتبط
- گیج فشار روغنی (Glycerin-Filled): برای محیط‌های با ارتعاش و ضربان فشار
- لوپ گیج فشار (Siphon/Loop): اتصال محافظ برای نصب روی خط بخار
- شیر سوزنی ابزار دقیق: برای ایزولاسیون گیج از خط
- اسنابر (Snubber): میراکننده ضربان فشار
- ترمومتر صنعتی: مکمل گیج فشار در اندازه‌گیری شرایط سیستم
این محصولات در دسته اقلام کنترلی و ابزار دقیق موجودند.
خرید از پایپ فیتینگ
پایپ فیتینگ انواع گیج فشار خشک صنعتی را — از مدل‌های استاندارد تا Solid Front و Test Grade — در جنس‌های مختلف بدنه و اتصال، مطابق استانداردهای ASME B40.100 و EN 837-1 عرضه می‌کند. کارشناسان فنی پایپ فیتینگ با مشاوره رایگان بر اساس نوع سیال، بازه فشار، شرایط محیطی و استاندارد پروژه، مناسب‌ترین مدل را پیشنهاد می‌دهند. ارسال به تهران، اصفهان، مشهد، شیراز، تبریز، اهواز، بندرعباس و سراسر ایران.
